اذان دل


خانه
آرشيو
پست الكترونيك
 

یکشنبه ٢٠ آذر ،۱۳۸٤

 

محکمات و متشابهات

 

 خداوند، در قرآن کریم ، در یک تقسیم بندی ،  آیات را به دو بخش محکمات و متشابهات  تقسیم می فرماید.خداوند در آیه 7 از سوره « آل عمران» می فرماید: « اوست كسى كه اين كتاب [قرآن] را بر تو فرو فرستاد ؛ بخشی از آنها محكمات است و آنها اساس كتاب الهی اند و بخش ديگر متشابهات اند .كسانى كه در دلهايشان میل به انحراف است ،براى فتنه‏جويى و طلب تاويل آن [به دلخواه خود] از متشابه آن پيروى مى‏كنند، با آنكه تاويلش را جز خدا و ريشه‏داران در دانش كسى نمى‏داند ؛[آنان كه] مى‏گويند : ما بدان ايمان آورديم همه [چه محكم و چه متشابه] از جانب پروردگار ماست و جز خردمندان كسى متذكر نمى‏شود

 این آیه قرآن کریم به این نکته اشاره دارد که بعضى از آيات قرآن کریم (محکمات) اصل و مرجع آیات دیگرند و معنای صحیح  بخشى ديگر از آیات(متشابهات) با ارجاع آنهابه محکمات فهمیده می شود. از اين روست كه نظر استقلالی به متشابهات در تفسيرآیات قرآن انسان را به كلى از مسير صحيح فهم قرآن منحرف مى‏کند و انسان عمدا یا سهوا در مسیری مخالف با كتاب خدا قدم برمى‏دارد. بسيارى از فرقه‏هایی كه در اسلام  به وجود آمده است، بر اثر پيروى از آيات متشابه بوده است.

محکمات قرآن به بخشهایی از قرآن گفته می شود که معنا و مفهوم آنها همان چیزی است که از ظاهر کلام بر می آید، و متشابهات به بخشهایی از قرآن  می گویند که معنای آنها همان چیزی نیست که از ظاهر آن بر می آید و برای فهم صحیح آنها باید به دلایل قطعی از قبیل  محکمات و دلایل عقلی قطعی رجوع شود و بدون توجه به محکمات ما  در فهم آیه به اشتباه می افتیم.نا گفته نماند که ممکن است بخشی از یک آیه متشابه و بخش دیگری از آیه محکم باشد و این گونه نیست که حتما تمام یک آیه محکم یا متشابه باشد.

به عنوان مثال، خداوند در آیه11 از سوره « شوری » می فرماید: « ... لیس کمثله شیء و هو السمیع البصیر» (چیزی مثل خدا  نیست و او شنوای بیناست). بخش « لیس کمثله شیء» (چیزی مثل خدا نیست) از محکمات است ، زیرا معنای آن همان چیزی است که از ظاهر آن بر می آید ؛ اما بخش « و هو السمیع البصیر »( او شنوای بیناست )از متشابهات است یعنی  در وهله اول به ذهن خطور می کند که شنوا  و بینا بودن خدا نیز مثل انسان و حیوان است و خدا هم مثل ما گوش و چشم دارد ؛ اما وقتی ما « چیزی مثل او نیست» را که از محکمات است ملاک قرار می دهیم در می یابیم که شنوا و بینا بودن خدا با شنوایی و بینایی ما فرق دارد.

نمونه دیگر آیات محکم و متشابه آیات مربوط به هدایت کردن و گمراه کردن خداوند است. آیاتی نظیر آیه 14 سوره « ابراهیم » که می فرماید « خدا هر کس را بخواهد گمراه  و هر کس را بخواهد هدایت می کند» از متشابهات است،چون در نظر اول از خواندن این آیه گمان می رود که خدا بی دلیل و بی حساب کسی را گمراه یا هدایت می کند ؛ اما آیاتی از این قبیل که می فرماید: «خدا  ظالمان را هدایت نمی کند»(آیه 19 سوره توبه) ، «خدا کفر ورزندگان را هدایت نمی کند» (آیه 37 سوره توبه) ، و آیاتی که می فرماید: « خداوند ایمان آورندگان را هدایت می کند » (آیه 54سوره حج) ، « خدا کسی را که اهل إنابه باشد به سوی خود هدایت می کند »( آیه 13 سوره شوری)، « خداوند بر هدایت کسانی که راه هدایت را پیموده اند می افزاید »( آیه 76 سوره مریم) از محکمات است و آن آیات متشابه را تفسیر می کند و شبهه آنها را از آن جهت  بر طرف می کند و به ما می فهماند که هدایت کردن و گمراه کردن  خداوند بی حساب نیست .

از آنچه که گفته شد معلوم گرديد که استعمال متشابهات از نوع استعمال مجازی است ، و کلام گوينده در متشابهات  مبتنی بر تشبیه و کنایه و استعاره و... است  واز اين رو  کسانی که با شعر و ادب و  نوشته هايی که مشتمل بر مجاز و تشبيه و کنايه و استعاره و ...  آشنايی و انس دارند برای فهم قرآن کريم آمادگی بيشتری دارند.   

 
 

azaan del

 

 
L O G O

شماره بازديد

وضعيت من در ياهو

پيوند
درباره فیلم زینب اثر علیرضا توانا
فیض گل
آفتاب عالمتاب
موفقیت نامحدود
محبت و زیبایی
پشتيباني
Persian Blog

 
[ خانه | آرشيو | پست الكترونيك ]